← Xəbərlərə qayıt

Bilbao Guggenheim-in vizyoner memarı Frank Gehry 96 yaşında vəfat edib

Frank Gehry portreti
Frank Gehry (1929–2025)

Son altmış ilin ən nüfuzlu və geniş tanınan memarlarından biri Frank Gehry 96 yaşında Santa Monikadakı evində vəfat edib. Onun aparat rəhbəri Meaghan Lloyd ölüm səbəbinin qısa müddətli tənəffüs yolu xəstəliyi olduğunu təsdiqləyib. Gehry-nin vəfatı yalnız memarlıq mədəniyyətini deyil, binanın nə ola biləcəyi barədə qlobal təsəvvürü də dəyişdirən bir yaradıcı dövrün başa çatmasıdır.

1929-cu ildə Torontoda Frank Owen Goldberg adı ilə doğulan Gehry 1962-ci ildə Los-Ancelesdə öz praktikasını qurdu və qısa müddətdə forma, müəlliflik və materiallıq haqqında ənənəvi təsəvvürlərə meydan oxuyan radikal ifadəli yanaşması ilə tanındı.

Santa Monikadakı Gehry Residence
Santa Monikadakı Gehry Residence — dekonstruktivizmin əsas nümunələrindən biri.

1978-ci ildə Santa Monikadakı öz evini — faner, büzməli metal və metal torla əhatə olunmuş adi bir bungalovu — yeniləməsi onun müstəqil memarlıq dilini ortaya qoydu və Cənubi Kaliforniyanın eksperimental sənət mühiti ilə səsləşdi. Layihə erkən dekonstruktivizmin əsas nümunələrindən birinə çevrildi və risk, ixtiraçılıq və tənqidi provokasiya ilə formalaşan karyeranın başlanğıcını göstərdi.

Gehry beynəlxalq şöhrətini Guggenheim Museum Bilbao ilə qazandı. 1997-ci ildə tamamlanan muzeyin titan üzlüklü, dalğavari silueti Bask şəhərinin sahil xəttini yenidən formalaşdırdı və emosional gücü, texnoloji innovasiyanı və şəhər transformasiyasını birləşdirən yeni memarlıq təsiri modeli yaratdı. Memar Philip Johnson onu məşhur şəkildə “dövrümüzün ən böyük binası” adlandırmışdı. Muzeyin uğuru sonradan “Bilbao effekti” kimi tanınan anlayışı yaratdı və mədəniyyət memarlığının iqtisadi canlanmanı və qlobal diqqəti hərəkətə gətirmək potensialını göstərdi.

Sonrakı onilliklərdə Gehry Partners Facebook, Luma Foundation və davam edən Guggenheim Abu Dhabi də daxil olmaqla dünyanın müxtəlif yerlərində böyük layihələr həyata keçirdi. Gehry-nin təsiri ayrı-ayrı binalardan xeyli irəli gedirdi: o, memarlıq proqram təminatının imkanlarını yenidən müəyyənləşdirdi, müasir dizayna ictimai marağı gücləndirdi və nəsillərlə memarı yeni forma və dilləri araşdırmağa ruhlandırdı.

Gehry-dən həyat yoldaşı Berta; oğulları Sam və Alejandro; qızı Brina və bacısı Doreen Gehry Nelson yadigar qalıb. İlk nikahından olan qızı Leslie Gehry Brenner 2008-ci ildə vəfat etmişdi.